Boeksignalering – Huib van Dis – nieuwsbrief najaar 2023
Medische Psychologie een zelfstandig interdisciplinair vakgebied ?
In de ALV van de LVMP van 17 november 2023 is een bijzondere consensus ontstaan. De
medische psychologie moet als vakgebied beter worden geborgd. Medische psychologie bestaat in alle circa 100 algemene ziekenhuizen. De meeste ziekenhuizen hebben een zelfstandige afdeling medische psychologie. Een enkel ziekenhuis heeft nog een historische achterstand; daar maakt de afdeling medische psychologie deel uit van de afdeling psychiatrie en medische psychologie en wordt het beleid vooral bepaald door
de psychiatrie.
Wat is Medische psychologie in Nederland?
De meest compacte definitie is de brede nog steeds actuele omschrijving van Jacque Weijel
uit 1961. ‘Medische psychologie is de psychologie van de medische situatie: de psychologie
van de ziekte, de psychologie van de zieke en de psychologie van de dokter.’ Deze definitie
sluit aan bij Hippocratische geschriften. Toen was alle kennis nog in één hand/hoofd.
Jacque Weyel was consultatief psychiater in een Amsterdams algemeen ziekenhuis. Hij
bepleitte reeds toen (1961) de medische psychologie als aparte discipline los te maken van
de psychiatrie. Met enkele actuele aanvullingen is de medische psychologie een
interdisciplinair vakgebied tussen de huidige somatische geneeskunde en de psychologie.
Anderzijds wat meer convergentie. Wat zijn de verschillen tussen medische psychologie en
revalidatiepsychologie? Zeer weinig zou ik zeggen. Basiskennis somatiek en psychobiologie voor psychologen.
Deze boeksignalering hangt samen met de stelling dat de borging van kwaliteit van de
medische psychologie gebaat is bij interdisciplinaire samenwerking. Interdisciplinariteit is
pas echt mogelijk als je ook bereid bent tot enige verdieping in de “andere” discipline
middels onderwijs en opleiding.
In de geneeskunde is er al decennia sprake van onderwijs in de psychologie van medische
situatie. Alle UMC’s hebben inmiddels één of meer leerstoelen medische psychologie.
Psychologen en hun beroepsorganisaties lijken hiertoe veel minder bereid. In de opleidingen
tot GZ-psycholoog en het specialisme KP is onderwijs over de relatie Soma en Psyche bijna
niet aanwezig; slechts enkele uren. Ook in de (nog geheime, maar wijdverspreide)
voornemens ten aanzien van de nieuwe KP-PT komt het woord somatiek niet voor. Dat is
bedroevend. Of dat snel zal veranderen blijft de vooralsnog de vraag, er lijkt vooral behoefte
om nog meer ruimte te maken voor psychotherapie onderwijs. De weg om meer kennis te
verwerven over soma en psyche voor professionals in de medische psychologie (of in
opleiding) zal op korte termijn vooral moeten beginnen met somatische modules in de in de
bij- en nascholingsmodules. Of via zelfstudie. Daarvoor zijn deze boeksignaleringen. Twee
boeken die goed ontvangen zijn en waarvan herdrukken zijn verschenen komen ter sprake.
Bovendien in verband met de kosten, zij zijn regelmatig tweedehands of bij boekwinkeltjes
te vinden. Ik zal hierop een volgende keer terugkomen.
Voor vragen of commentaar: h.vandis@uva.nl
Verwijzingen en boeken
Verwijzing Jacque Weijel (1961).
Soma en Psyche onderwijs (2024).
Kalat, J.W. Biolo gical Psychology (14th ediLon), 2023
van Heycop ten Ham, C.B. Klinische Pathologie (4e druk), 2018)
Verwijzing Jaques Weijel (1961)
Weijel, J.A. (1961) Medische psychologie: Psychologie en psychotherapie voor de huisarts.
Erven J. Bijleveld, Utrecht.
Regelmatig nog antiquarisch te verkrijgen op boekwinkeltjes.
Soma en Psyche onderwijs.
De aankondiging van RINO Amsterdam dat zij in 2024 gaat starten met de ontwikkeling van bij- en scholing over SOMA en PSYCHE. Met de mogelijkheid om op de hoogte te worden gehouden. Zie flyer.
Kalat, J.W. Biological Psychology (14th edition), 2023
Een klassiek internationaal tekstboek voor psychologen dat vanwege het hoge didactisch niveau nu
toe is aan de 14e editie.
Sommige psychologen zullen het boek herkennen. Velen ook niet. Dit boek (her)lezen tegen de
achtergrond van de carière-keuze voor de medische psychologie is een eyeopener. Basisprincipes en
concepten worden besproken. Functies, klachten, symptomen, functiestoornissen en syndromen en
komen erdoor in een ander psychobiologisch perspectief te staan.
Voorbeelden van basale mechanismen: genetica en gedrag, evolutie, neurofysiologie, en
neuroanatomie, neurotransmitters, ontwikkeling van de hersenen en neuroplasticiteit (na
hersenbeschadiging). Daarna basale functies: de verschillende sensorische systemen en attentie,
beweging, slapen en waken, interne regulatie zoals lichaamstemperatuur, dorst en honger,
eliminatie, reproductief gedrag en seksuele oriëntatie, emoties en stress, de biologie van leren,
geheugen andere cognitieve functies. De laatste paar hoofdstukstukken lichten een tipje van de
sluier op met betrekking tot de psychobiologie van psychopathologische syndromen en hun
behandeling: drugsgebruik en -misbruik, alcohol en alcoholisme, stemmingsstoornissen, bipolaire
stoornis en schizofrenie. Oudere versie op internet is gratis beschikbaar.
van Heycop ten Ham, C.B. Klinische Pathologie Meulenhof. (4e druk), 2018
De auteur Coen van Heycop ten Ham, arts, is meer dan 30 jaar docent pathologie, ziekteleer en
klinisch redeneren in de opleiding van paramedische professionals bij de VUMC Amstel
Academie. Een kennisniveau dat ook voor psychologen zeer wel haalbaar is.
Een kort overzicht. Het algemene deel behandelt basisbegrippen: Diagnostiek en therapie, cytologie,
histologie, ziekteoorzaken afweer en ontsteking, tumorleer, inleiding in de farmacologie.
Het specifieke deel behandelt klinische ziektebeelden: respiratie, hart bloedvaten, bloed,
zenuwstelsel en neurologie, huid en thermobalans, spijsvertering, motoriek en beweging,
endocrinologie, genitalia en voortplanting, zintuigen en sensoriek.