Interview met neurowetenschapper Shiral Ganghadin over het immuunsysteem en de psychische gezondheid

Mijn naam is Shiral Gangadin, ik heb neurowetenschappen gestudeerd en ik rond binnenkort mij promotie onderzoek af naar immuun disfunctie bij schizofreniespectrum stoornissen. Eigenlijk al vanaf de middelbare school was ik geïnteresseerd in de biologie van het denken. Ik vond het best wel bijzonder dat je met biologie kan verklaren hoe het menselijk brein werkt en daarmee de gedachten en het gedrag die hieruit voortkomen.

Tijdens mijn studie psycho-biologie in Amsterdam kreeg ik iets meer interesse specifiek voor psychotische stoornissen of zoals ik zal noemen schizofreniespectrum stoornissen.  ik weet dat veel mensen tegenwoordig meer waarde hechten aan een benaming als psychose-gevoeligheid maar in het onderzoek wordt vooral nog gesproken over schizofrenie danwel schizofreniespectrum stoornissen vandaar dat ik hier nog zo naar zal refereren.  Na mijn studie en mijn master neurowetenschappen ben ik in de onderzoeksgroep van Iris Sommer terecht gekomen, zij deed ook veel onderzoek naar de biologische basis van de klachten die voorkomen bij de mensen met schizofreniespectrum stoornissen. Een van haar onderzoekslijnen ging dan ook over het immuunsysteem. Ik vond het zelf aanvankelijk niet voor de hand liggend dat het immuunsysteem betrokken zou zijn bij enige psychische ontregeling eigenlijk. Maar als je kijkt naar een vergelijking….eentje die voor veel mensen tot de verbeelding spreekt is bijvoorbeeld wanneer je de griep hebt. Als je grieperig bent, merk je in jezelf dat het vaak niet alleen lichamelijke klachten zijn maar dat het ook wat doet met je gemoedstoestand. Dus je trekt je wat meer terug, misschien ben je niet zo vrolijk als je altijd bent en heb je minder zin om dingen te ondernemen. Dat zijn ook allerlei klachten die mensen hebben die psychisch ontregelen. Dan is het wel zo dat je na een griepje er meestal best wel snel bovenop komt en de klachten bij psychische aandoeningen natuurlijk langduriger van aard zijn.  Een andere interessante parallel tussen het immuunsysteem en psychiatrische aandoeningen is ook het terugkerende karakter. Je kan het bijvoorbeeld vergelijken met een aandoening als MS waarbij het bij sommige mensen eigenlijk steeds slechter wordt en bij sommige mensen een meer relapse-remitting patroon heeft , waarbij het bij de laatste een tijdje goed gaat en dan de klachten weer terugkeren naar het niveau waarop het eerst was en dan weer verergeren. Dit kan soms ook zo verlopen bij specifiek psychoses. Sommige mensen die zijn na een psychose eigenlijk best wel goed herstelt tot op het niveau zoals het voor de psychose ging en sommige mensen hebben last van rest klachten  waarbij bij weer andere mensen het zo is dat zij progressief slechter worden.

Zelf ben ik heel erg benieuwd naar hoe die biologische basis bij psychoses en schizofrenie nu eigenlijk zit. En dat is een beetje wat mij in dit onderzoeksveld heeft gebracht. Ik heb onderzoek gedaan naar een ontstekingsremmer als mogelijke toevoeging bij de huidige behandeling om mogelijk de symptomen te verminderen die mensen hebben wanneer ze recent een psychose hebben gehad. Uit ons onderzoek kwam helaas niet dat het middel, in ons onderzoek was dat simvastatine, leidde tot verbetering van symptomen of dus vermindering van klachten. Dat was jammer maar we zien dit bij meerdere recente studies terug. Aanvankelijk toen ontstekingsremmers werden onderzocht als toevoeging boven op de reguliere zorg voor mensen met psychoses zagen wij best wel sterkere effecten maar dat waren ook studies die relatief kleiner waren en waarbij de patiënten minder lang werden gevolgd. We zien in de laatste jaren eigenlijk een patroon waarbij de onderzoeken steeds groter worden, er worden meer mensen geïncludeerd en de mensen worden langer opgevolgd. Wij hadden zelf in ons onderzoek met de toevoeging van simvastatine een groep van ongeveer 120 mensen die voor een jaar lang werd gevolgd. Wij zagen ook in ons onderzoek dat eigenlijk in de eerste maanden er wel een effect leek te zijn maar op de lange termijn hield dit niet aan. Dus mogelijk is het zo dat op de lange termijn ontstekingsremmers misschien niet werken.

Wat een ander belangrijk inzicht is, is dat het immuunsysteem niet perse ontregeld is bij iedereen die een psychische aandoening heeft.  Dus ik heb zelf specifiek onderzoek gedaan naar schizofrenie maar ook bij depressie en andere mentale aandoeningen zien we wel terug dat het immuunsysteem mogelijk een kleine rol speelt, maar het is de vraag hoe groot die rol is en of die bij iedereen ook speelt. Het kan namelijk zo zijn dat bij sommige mensen maar voor een heel klein deel van de mentale ontregeling verklaart kan worden door factoren van het immuunsysteem waardoor het belangrijk is dat we in de toekomst op zoek moeten naar doelgroepen. Specifieke doelgroepen van mensen met een mentale aandoening waarbij ook het immuunsysteem is ontregeld. Het is dan alleen de vraag of een verbetering van dat immuunsysteem, dus het herstellen van die balans, ook daadwerkelijk gaat leiden tot het verminderen van symptomen. Zelf ben ik daar nog niet helemaal over uit…. maar wat ik wel denk dat die zoektocht naar speciale doelgroepen ons mogelijk veel kan leren over het ontstaan van de mentale aandoeningen.

Ik denk dat een belangrijk voorbeeld misschien wel een concept is dat tegenwoordig een auto-immuun psychose wordt genoemd. Dus wie weet hebben de mensen die deze nieuwsbrief gaan lezen wel eens gehoord van ‘Brain on fire’? Dat is een boek van Susannah Calahan die later ook verfilmd is door Netflix. Hierin beschrijft zij haar ziektebeeld tijdens een auto-immuunpsychose. Er wordt namelijk geschat dat misschien wel 1 op de 1000 of 10.000 mensen die een psychose hebben deze mogelijk voortkomt uit een auto-immuun aandoening waarbij het lichaam eigenlijk zelf de receptoren van neurotransmitters in de hersenen aanvalt, laten we het maar zo zeggen.  Dat is wel een atypisch beeld voor psychose, dus die mensen reageren eigenlijk niet op antipsychotica en het komt vaak voor met epilepsie en andere neurologische symptomen. Wat wonderlijk is, is dat deze mensen wel snel opknappen na een ontstekingsremmende kuur. Nu is dit natuurlijk een heel specifieke doelgroep van mensen waarvan denk ik de mentale ontregeling volledig wordt verklaard door het immuunsysteem. Bij het gros van de mensen zal het aandeel van het immuunsysteem veel kleiner zijn en zal het veel meer zoeken zijn op welke manier je dat immuunsysteem dan moet herstellen.

In de dagelijkse praktijk denk ik dat er op dit moment nog niet zo heel veel gedaan kan worden met de kennis die we hebben opgedaan met betrekking tot het immuunsysteem en het behandelen van de mensen met een mentale aandoening. Ik zou denken dat je deze wellicht nieuwe kennis kan toepassen door meer te focussen op het algehele welzijn van de patiënten. We weten namelijk ook dat het immuunsysteem heel erg betrokken is bij veel andere biologische processen in het lichaam en dat een goede lichamelijke gezondheid veel kan doen om de balans in het immuunsysteem te herstellen.  Dit laatste geld dus voor iedereen! Gezonde voeding, voldoende en goede slaap, genoeg beweging… dit zijn allerlei factoren die goed zijn voor de mens, onderdeel zijn van een goede leefstijl en ook allemaal een bepaalde werking hebben op het immuunsysteem. Ik denk dat voor de huidige praktijk, voor zover we geen directe therapeutische targets hebben om de balans in het immuunsysteem te herstellen, het volgende wil meegeven aan de medisch psycholoog: besteed aandacht aan leefstijl, dat het lichaam zo goed mogelijk functioneert, waarmee allerlei secundaire werkingen van een ongezonde leefstijl of lichaam op het mentale functioneren beperkt kunnen worden.