Interview met Belinda Ester (GZ-psycholoog, werkzaam bij ziekenhuis Rijnstate)

Interview met Belinda Ester (GZ-psycholoog, werkzaam bij ziekenhuis Rijnstate) over haar ervaringen met het opzetten en begeleiden van Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)-groepen binnen het ziekenhuis.

Interview door: Dominique Dekkers (psycholoog in opleiding tot GZ-psycholoog)

 

Twee jaar geleden startte je met het geven van een MBCT-groep binnen ziekenhuis Rijnstate. Wat bracht je tot dit initiatief?

“Bij mijn vorige werkplek heb ik veel ervaring opgedaan met het geven van Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) aan mensen met chronische aandoeningen, zoals tinnitus en gehoorverlies. Ik zag daar hoe helpend het was, met name in groepsverband. De gedeelde ervaringen, het samen oefenen en het steunen van elkaar gaf een extra dimensie aan het leerproces. Het feit dat mensen herkenning bij elkaar vinden, zorgt ervoor dat ze oefeningen volhouden en ze zich meer openstellen, zelfs bij onderdelen die bij sommige mensen weerstand kunnen oproepen (zoals bijvoorbeeld de bodyscan).

MBCT is een combinatie van mindfulness en cognitieve gedragstherapie, waarbij het ontwikkelen van aandacht in het hier en nu centraal staat. Waar ‘klassieke’ CGT vaak focust op het veranderen van cognities, nodigt MBCT uit tot acceptatie, mildheid en het bewust aanwezig zijn bij wat zich aandient, zonder oordeel. Dat voorkomt dat patiënten denken: ‘Ik doe het blijkbaar niet goed, want ik denk nog steeds negatief.’ MBCT biedt ruimte om te onderzoeken wat bij je past, in plaats van iets te willen veranderen. En het mes snijdt aan twee kanten: er zijn aanwijzingen dat therapeuten die mindfulness beoefenen minder kans hebben op stress en burn-out, meer werkplezier ervaren en betere therapeutische relaties hebben.”
Lees hier in de factsheet meer informatie.

 

Voor welke patiënten is de MBCT-groep geschikt?

“Het mooie van de MBCT-groep is dat deze transdiagnostisch en transcultureel is. In principe is mindfulness waardevol voor iedereen, patiënt of niet. Het is een manier van in het leven staan. Je zou het kunnen vergelijken met sporten: het is voor iedereen gezond, al is niet elke sport geschikt voor iedereen. In de MBCT-groep bieden we een breed scala aan oefeningen aan en kijken we samen wat passend is voor de individuele patiënt.

De samenstelling van de MBCT-groepen binnen de medische setting is divers, met deelnemers uit onder andere de oncologie, hartrevalidatie, longgeneeskunde, neurologie (zoals MS), chronische pijnzorg en psychiatrie. Wat de deelnemers met elkaar delen, is dat zij op een bepaald moment zijn geconfronteerd met ziekte en het verlies van (een deel van) hun gezondheid. MBCT biedt een veilige bedding waarin ze opnieuw kunnen leren voelen wat voor hen klopt en welke keuzes daarbij passen, los van de verwachtingen van hun omgeving en van henzelf.

We zien dat deelnemers, ondanks hun verschillen, elkaar vinden in het proces van opnieuw leren luisteren naar hun eigen behoeften. Of het nu gaat om omgaan met onzekerheid over de toekomst of leren ruimte maken voor emoties, MBCT helpt mensen te ervaren dat ze keuzevrijheid hebben in hoe ze omgaan met wat er op hun pad komt.”

 

Hoe ervaar je het geven van de MBCT-groepen zelf, en wat hoor je terug van patiënten?

“Voor mij is het geven van deze groepen zeer waardevol. Ik doe zelf actief mee met de oefeningen en ervaar de sessies als een moment van vertraging en verbinding. Het is bijzonder om te zien hoe deelnemers in de loop van acht weken veranderen: mensen die eerder leefden vanuit overlevingsstand, gaan keuzes maken die beter bij henzelf passen. Soms kan dat leiden tot kleine veranderingen zoals het vaker nemen van rust of het weer oppakken van een oude hobby, maar ook grote veranderingen komen voor zoals het beëindigen van vriendschappen of het kiezen voor een andere werkplek. Het zijn stappen richting leven vanuit verbinding met jezelf.

De kracht van de groep is groot. Deelnemers durven zich kwetsbaar op te stellen, delen verhalen, gedichten en inzichten. Het raakt mij telkens weer hoe mensen vanuit hun eigen ervaringen verbinding maken, zonder oordeel. Er ontstaat ruimte voor mildheid, rust en het besef dat gedachten geen feiten zijn. Regelmatig hoor ik terug: ‘Ik leef nu meer vanuit mijn eigen behoeften’, ‘Ik sta bewuster stil bij wat ik voel’ of ‘Ik geniet meer van kleine dingen’. Dat zijn geen kleine winstpunten, dat is herstel in essentie.”

 

Wat zou je willen meegeven aan collega medisch psychologen die overwegen een MBCT-groep te starten?

“Allereerst: verdiep je erin en volg een erkende opleiding, waarin je zowel leert hoe je MBCT kan geven, als waarin je zelf cursist bent. Mindfulness is geen methode die je aanleert als een ‘truc’. Jij bent zelf het instrument, dus is zelfreflectie essentieel. Je moet bereid zijn tot zelfonthulling en het is belangrijk om je eigen ervaring serieus te nemen. Alleen dan kun je de essentie van mindfulness goed overbrengen.

Daarnaast is goede indicatiestelling cruciaal. MBCT is niet altijd de meest passende behandelvorm. Wanneer bijvoorbeeld sprake is van onbehandeld trauma, moet dit eerst behandeld worden. Samen beslissen vanuit goede voorlichting voor de patiënt is belangrijk. Welke psychologische interventies zijn er naast MBCT nog meer mogelijk en daarbij is het goed om helder te zijn over de tijdsinvestering die MBCT vraagt, dagelijks 30 tot 60 minuten oefenen.”

 

In het kader van het thema van deze nieuwsbrief – zomer: versnellen of vertragen, heeft de MBCT-groep effect op de wachtlijsten?

“Dat hangt af van het aantal deelnemers en of je kiest voor een co-therapeut. Maar eerlijk gezegd: het versnellen van wachtlijsten zou naar mijn mening nooit de primaire reden moeten zijn om een groep te starten. Belangrijker is dat je kijkt naar wat echt passend is voor een patiënt: individuele behandeling, groepsbehandeling, of iets anders. MBCT is geen oplossing voor alles, maar wél een waardevolle aanvulling binnen een breder behandelaanbod.”