Interview met Lisette Visser, GZ-psycholoog/Seksuoloog NVVS in het Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis (ETZ) Tilburg
Interview met Lisette Visser, GZ-psycholoog/Seksuoloog NVVS in het Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis (ETZ) Tilburg.
Hoe is jouw interesse in Medische Seksuologie ontstaan?
Toen ik jong was, werd in de wereld HIV ontdekt. Dat onbeschermde seks zulke heftige consequenties kon hebben, maakte destijds veel indruk op mij. Op televisie kwamen de grote Veilig Vrijen campagnes voorbij, terwijl Madonna met nummers als “Papa don’t preach” en “Like a Virgin” een soort boegbeeld was voor vrouwelijke vrijheid en gelijkheid, ook op seksueel vlak. In dat historisch perspectief ben ik opgegroeid en zette ik mijn stappen richting volwassenheid.
De medische wereld heeft mij ook van jongs af aan geboeid. Mijn moeder heeft ruim 50 jaar Diabetes Mellitus en zij is voor mij een voorbeeld voor het toepassen van goede zelfzorg bij een chronische ziekte. Ook zag ik bij haar het belang van goed contact met je behandelend team. Ik wilde zelf graag een rol spelen in zo’n behandelend team. Na de opleiding Neuro- en Revalidatiepsychologie in Nijmegen ben ik in een revalidatiecentrum gaan werken waar ik in aanraking kwam met een veelheid van chronische ziekten en hun consequenties op het dagelijks leven. Daar merkte ik voor het eerst dat mensen niet makkelijk spreken over hun seksualiteit. Daarom heb ik na de GZ-opleiding in het ETZ bewust gekozen voor de opleiding tot Seksuoloog NVVS om mij te gaan bekwamen in de Medische Seksuologie. Veel patiënten vertellen mij dingen die ze (nog) nooit hebben durven delen; soms zelf niet met hun eigen partner. Het is dan fantastisch dat ik ze kan helpen om patronen te doorbreken en op dit thema te leren.
Kun je iets vertellen over jouw werk binnen medische seksuologie in het ziekenhuis?
Ik zie patiënten die in het ziekenhuis in behandeling zijn en door hun medisch specialist worden verwezen vanwege seksuele problemen die ze door hun medische aandoening hebben gekregen. De jongste patiënt die bij mij in behandeling kwam, was 16 jaar oud. Mijn oudste patiënt van 94 jaar kwam met de rollator binnen. Iedereen die ik zie, heeft vragen op het gebied van seksualiteit. Het kan gaan om pijn bij het vrijen, erectieproblemen, veranderde gevoelens in een geopereerd of bestraald lichaamsdeel, hormonen, anatomie, veranderd seksueel gedrag door de ziekte/medische behandeling of over bewegingsbeperkingen door ziektebeelden. Het kan ook gaan over veranderde rollen in de partnerrelatie wat van invloed is op het seksueel functioneren, over seksuele oriëntatievraagstukken of over moeite hebben om seksualiteit binnen de relatie bespreekbaar te maken. Kortom, mijn werk is heel gevarieerd. Geen dag is hetzelfde en dat maakt het voor mij heel erg leuk.
Ik ben de enige psycholoog-seksuoloog in ons ziekenhuis. Daarom heb ik een hele fijne intervisiegroep waarin ik alle vraagstukken waar ik binnen mijn werk tegen aanloop kan bespreken. Ook het verzorgen van scholing is een belangrijk onderdeel van mijn werk. Ik geef les aan intern specialisten, PA’s, verpleegkundig specialisten en extern ook aan psychologen en psychiaters in opleiding. En ik word regelmatig gevraagd om een klinische les te verzorgen over een specifiek seksuologisch thema.
Wat zijn de grootste misstanden of misverstanden die jij in de praktijk tegenkomt omtrent seksualiteit die je graag zou willen doorbreken?
Wat me bijna dagelijks opnieuw verbaast is de beperkte kennis die er bij veel patiënten en toch ook nog zorgverleners is op gebied van intimiteit en seksualiteit. Er gaan vaak allerlei mythes en onjuistheden rond waar veel mensen last van hebben. Ook verbaast het me hoe slecht er binnen relaties gecommuniceerd wordt over het intieme leven.
We weten dat mensen door een (chronische) ziekte een grotere kans hebben op het ontwikkelen van seksuele klachten. Ook weten we dat seksuele problemen vaak zorgen voor een lastigere verwerking van de ziekte of dat de therapietrouw vermindert als seksuele bijwerkingen onbesproken blijven.
Er is tegelijkertijd slechts beperkte voorlichting beschikbaar en die kan voor patiënten lastig te vinden zijn. Daarom is het belangrijk om bij aanvang van een behandeling ook naar seksuele veranderingen te vragen in de medische setting. Juist omdat we weten dat het voor veel patiënten lastig is om er zelf over te beginnen. Er is op dit vlak veel winst te behalen. Mijn motto is: “Doorbreek het taboe” door seksuele veranderingen bij ziektes te normaliseren en het thema regelmatig aan te stippen in de gesprekken.
Een handige leidraad voor alle medische professionals is de volgende werkwijze in vraagstelling:
1) We weten dat uw ziekte en/of medische behandeling seksuele veranderingen kan geven. Mag ik u hierover iets vragen?
2) Geldt dit ook voor u? Zo ja, kunt u daar iets meer over vertellen? Zo nee, weet dan dat we hier altijd over kunnen spreken als er toch seksuele veranderingen optreden.
3) Ervaart u de seksuele veranderingen als een probleem? En uw partner? Zo nee, weet dan dat we het er altijd over kunnen hebben als dit in de toekomst wel zo gaat zijn. Zo ja:
4) Wilt u er iets aan doen? Zo nee, weet dan dat ik altijd kan meedenken over mogelijke oplossingen. Zo ja, dan kunnen we samen bekijken of we oplossingen kunnen bedenken en/of naar wie we het beste kunnen verwijzen. Hierbij kan je ook nog exploreren wat patiënten zelf al hebben geprobeerd en bespreken of dit behulpzaam is geweest.
Heb je aanvullend nog tips/handvatten aan medisch psychologen die zij zelf kunnen inzetten bij diagnostiek/behandeling?
Aarzel niet en maak het thema bespreekbaar. Je hebt gigantisch veel ingangen: de medische ziekte, de medische behandeling, de psychische klachten die van invloed kunnen zijn, de relationele veranderingen die mogelijk spelen. En denk bij seksualiteit niet alleen aan ‘de daad’ maar juist aan het hele brede pallet van intieme handelingen, zoals knuffelen, kussen, tijd voor elkaar maken of een goed gesprek. Weet ook dat als je het gesprek aangaat er niet direct van je verwacht wordt dat je de oplossing hebt. Seks is complex dus het is vaak een zoekproces voor mensen om passende oplossingen te vinden. In de medische setting hebben veel mensen een seksuele verlieservaring die om verwerking en aandacht vraagt en psychologen kunnen hier een grote rol in spelen. Tegelijkertijd is het belangrijk te kijken naar wat wel kan of waar wensen of (nog) onvervulde behoeftes liggen. Dat geeft een prettige insteek van gesprek waarbij je samen zoekt naar mogelijkheden naast dat er afscheid wordt genomen van wat niet meer kan. Medisch psychologen kunnen ook een grote rol spelen in de relationele dynamiek die ontstaat. Mijns inziens zien we nog vaak alleen de patiënt in de spreekkamer. Door de partners eens uit te nodigen, krijg je op de relationele dynamiek een vollediger beeld en kunnen intieme/seksuologische vraagstukken ook makkelijker aan bod komen. Tot slot is het belangrijk om een helder beeld te hebben van de sociale kaart in je regio als er seksuele problemen uit de gesprekken naar voren komen. Zodat je gericht en goed kunt verwijzen. De verwijsopties zijn legio en afhankelijk van de hulpvraag. Je kunt denken aan een medisch specialist (bijvoorbeeld voor de invloed van medicatie), een huisarts, een arts-seksuoloog, een bekken fysiotherapeut, een relatietherapeut, een psycholoog-seksuoloog. Verdiep je in de mogelijkheden. Op de website van de NVVS (www.NVVS.info) staat een keuzebalkje ‘zoek een NVVS-professional’. Daar kun je alle geregistreerde seksuologen die in het register voor seksuologen van de NVVS zijn opgenomen terugvinden