Feuilleton: ‘Hoe zie jij dat?’ – Welke hormonen geef jij jouw patiënt in 2026?
Jeanette van Dongen-Melman is klinisch psycholoog-psychotherapeut en wetenschapper.
Welke hormonen geef jij jouw patiënt in 2026?
In December willen we samenzijn. Vooral met Kerst en Oud- en Nieuw. Daarom kijken velen uit naar de feestdagen. Maar velen ook niet, omdat er weinig samenzijn te vieren valt. Het focust op iets dat we eigenlijk allemaal wel weten: hoe belangrijk mensen zijn voor elkaar. En als we een aantal feiten uit de wetenschap op een rijtje zetten, dan is het toch wel indrukwekkend hoe we onze psychische én fysieke gezondheid kunnen beïnvloeden door contact met anderen. Je gaat sneller dood door gebrek aan steun van andere mensen dan aan roken, te weinig bewegen of obesitas.1
Mensen kunnen niet zonder mensen. Dat wéten we. Maar weten we ook waarom? Diep in ons brein ligt een biologische blauwdruk klaar om ‘zorg te geven’ en ‘zorg te ontvangen’.2 Deze neurale emotie-systemen hebben we allemaal in ons brein: vrouwen én mannen. Wanneer ze samenwerken voelen we verbinding door échte aandacht en medemenselijkheid: ‘aardig zijn’. Aardig zijn is geen doel op zich, maar een middel om die verbinding te maken. Door ‘aardig zijn’ komen hormonen, neurotransmitters, opioïden in ons brein vrij die ons doen voelen dat we gezien en gehoord worden. Dat we in goede handen zijn. Ons laten ervaren dat we worden beschut en beschermd. Hét tegengif voor angst, eenzaamheid en pijn. Daarom willen we bij elkaar zijn als het donker wordt.
Mensen kunnen ziekte en behandeling beter verdragen wanneer zij ‘aardige’ mensen om zich heen hebben: thuis én in het ziekenhuis. Een goede relatie met artsen, verpleegkundige en andere paramedici geven positieve stofjes aan de patiënt. Ook een goede (lees therapeutische) relatie met de medisch psycholoog, is balsem voor het brein. En je kunt extra dopamine geven door het leed verdraagbaar te maken en gepaste hoop te geven. En tenslotte krijgen we er zelf wat voor terug als we ‘aardig zijn’. Want dan worden ook in óns hoofd hormonen aangemaakt waardoor wij voldoening en zingeving ervaren in ons werk.
Deze Kerst ga ik bij de open haard zitten en genieten van en met de mensen die mij dierbaar zijn. Denken aan degenen die er niet of niet meer bij kunnen zijn en wat voor impact zij allen op mijn leven hebben. En ik ga lezen. Heel veel lezen. Honderdduizend keer hetzelfde boek. Over de jongen, de mol, de vos, het paard en de storm.3 Een ontroerend boek over wat wij voor elkaar kunnen betekenen als we in nood zijn. Wat wíj kunnen betekenen voor onze patiënten. Hen díe hormonen ‘geven’ die ze het hardst nodig hebben. Door menselijk contact: samen. Zodat zij op een dag kunnen omkijken en tot hen kan doordringen hoe zwaar een diagnose of behandeling is geweest en hoe goed ze het hebben gedaan. Daar kan ik maar geen genoeg van krijgen. (Graag je reactie op LinkedIn of naar pr@lvmp.nl).
Referenties:
- Dijsterhuis A. Naar een nieuw samen. Amsterdam: Prometheus, 2025.
- Panksepp J, Biven L. The archeology of mind. The neuroevolutionary origins of human emotions. New York: WW Norton; 2019.
- Macksey C. Onthoud dit altijd. De jongen, de mol, de vos, het paard ben de storm. Utrecht: KokBoekencentrum, 2025. kokboekencentrum.nl